XVIII සහ XIX සියවස තුළ නිපදවූ බොහෝ උපකරණ කැස්ටල්ගේ කාර්යයන් මත පදනම් වූ බව අප අවධාරණය කළ යුතුව ඇත. නමුත් මෙම අධ්යයනයන් වේගවත් වූයේ විදුලි බලය පැමිණීමත් සමඟ ය. මෙම කාල පරිච්ඡේදයේ වඩාත්ම ජනප්රිය උපකරණ වූයේ බේන්බ්රිජ් බිෂොප්ගේ(benbridge bishop) “වර්ණ ඕගනය” සහ වොලස් රිමින්ටන්ගේ( Wallace Rimington) “ක්ලැවියර් ලුමියර්” යන උපකරණයි.
බේන්බ්රිජ් බිෂොප් 1877 දී ඔහුගේ වර්ණ ඕගනයට පේටන්ට් බලපත්රය ලබා ගත්තේය. අවිධිමත් ලෙස බිෂොප්ගේ උපකරණ ගින්නෙන් විනාශ වූ හෙයින් ඒවා පිළිබඳ කිසිදු ද්රව්යමය සාක්ෂියක් මේ වන විට ලොව සතුව නොමැත. කෙසේ වෙතත්, බිෂොප්වරයකුගේ කෘතියක “වර්ණ ඕගනයේ සිහිවටනයක්, දේදුන්නෙහි ආත්මය හා ආලෝකයේ සමගිය සම්බන්ධයෙන් යෝජනා කිහිපයක් ඇත” (1893).
ඒ විස්තරය පහත පරිදිය:
"මම පර්යේෂණාත්මක උපකරණ ගණනාවක් සාදන ලද අතර, නැවත ආකෘතිකරණය කිරීම සහ අදහස වඩාත් හොඳින් ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා ඒවා වෙනස් කිරීම සහ හොඳම ප්රතිඵල ලබා ගැනීම සිදු කළේය. මා විසින් සාදන ලද වඩාත්ම සතුටුදායක උපකරණය අඩි පහක් පමණ විෂ්කම්භයකින් යුත් විශාල බිම් වීදුරුවක්, පින්තූරයක් මෙන් රාමු කර,එම උපකරණයේ ඉහළ කොටසේ තබා ඇත. මේ මත වර්ණ පෙන්වන ලදී. මෙම උපකරණයට විවිධ වර්ණ වීදුරුවලින් කුඩා කවුළු සහ සෑම කවුළුවක්ම ෂටරයක් සහිතව තිබූ අතර, එමගින් උපකරණයේ යතුරු එබීමෙන් ෂටරය පසුපසට විසි කර වර්ණවත් ආලෝකයකට ඉඩ සලසයි. බිම් ආලෝකය පිටුපස හා අර්ධ වශයෙන් වීදුරුව මත සුදු පැහැති තිරයක් මත විසිරී ඇති මෙම ආලෝකය වීදුරුවේ උදාසීන පැහැයට මෘදු ලෙස සෙවන ලද වර්ණයක් නිපදවීය. ”“ උපකරණය හිරු කවුළුවක් ඉදිරිපිට තබා ඇත. එය පිටුපස විදුලි ආලෝකයක් භාවිතා කළ හැකිය."
"වර්ණ පරතරයන් අවකාශය ගත කරන්නේ කෙසේද සහ කුමන වර්ණ භාවිතා කළ යුතුද යන්න තීරණය කිරීමේදී මට යම් කරදරයක් ඇති විය, නමුත් අවසානයේ C සඳහා රතු භාවිතා කිරීමට තීරණය කළ අතර වර්ණයේ ප්රිස්මැටික් වර්ණාවලිය සෙමිටෝන(1/2) එකොළහකට බෙදා, B සඳහා තද රතු හෝ වයලට්-රතු එකතු කර, සහ අෂ්ටකයේ ඉහළ C සඳහා සැහැල්ලු රතු පැහැයක් ගන්නා අතර, බැස යන සෑම අෂ්ටකයකම ගැඹුර හා පරිමාව දෙගුණ කිරීම, පහළ හෝ පෙඩල්බස් සටහන් හෝ වර්ණ මුළු පෙත පුරා ඒකාකාරව පරාවර්තනය වේ. සමස්ත ප්රතිඵලය වූයේ සංගීතයේ චලනය හා එකමුතුකම සහ එහි හැඟීම ඇසට ඉදිරිපත් කිරීමයි. සංගීතය සහ වර්ණය වෙන වෙනම හෝ එකට වාදනය කළ හැකි වන පරිදි මෙම මෙවලම නැවතුමකින් සකස් කර ඇත. ”
වොලස් රිමින්ග්ටන් ද බිෂොප්ගේ වර්ණ ඕගනයට සමාන උපකරණයක් ද නිෂ්පාදනය කරන ලදි, නමුත් විදුලිය භාවිතා කිරීම නිසා රිමින්ටන්ට වඩා ශක්තිමත් ආලෝකයක් නිපදවිය හැකිය. මේ වගේ තවත් බොහෝ උපකරණ XIX ශතවර්ෂයේදී නිපදවන ලද නමුත් මේ සියල්ලම කැස්ටල්ගේ හාප්සිකෝඩ් ක්රමයට සමාන ආකාරයකින් ක්රියාත්මක වූ අතර වැඩිදියුණු කළ කාර්ය සාධනය සඳහා හැකි නව තාක්ෂණය තිබියදීත්,සහ ස්වරූපය සහ ක්රමය වෙනස් වූ නමුත් ද්රව්යය වෙනස් නොකිරීමද මෙහි විශේෂයකි.
මතුසම්බන්ධයි
සටහන : ©සමිත සමරතුංග
